GrecjaWyspa Kreta

Opis

Kreta (Kríti) jest czymś więcej niż jedną z wielu greckich wysp. Znana jest przede wszystkim za sprawą swej historii, jako kolebka cywilizacji europejskiej. Wykopaliska przeprowadzone na początku XX w. w Knossós i Fajstos (Festós) potwierdziły mity o królu Minosie i dominującej roli społeczeństwa Krety w świecie egejskim. Pod koniec trzeciego tysiąclecia p.n.e. kultura minojska osiągnęła wysoki poziom rozwoju, a Kreta stała się centrum handlu morskiego. Świadczą o tym minojskie pałace, miasta i dzieła sztuki nie mające sobie równych w całym antycznym świecie. Pokojowa kultura minojska przetrwała co najmniej trzy wielkie kataklizmy. Zniszczone pałace odbudowywano z jeszcze większym rozmachem.

Lato na Krecie trwa najdłużej w całej Grecji. Opalić można się nawet w październiku, a pływanie uprawiać w okresie od maja do listopada. W sierpniu we znaki daje się meltémi, północny wiatr wiejący mocniej niż gdziekolwiek indziej. Ma on jednak i dobre strony, ponieważ obniżając wilgotność powietrza, czyni letnie upały bardziej znośnymi.

Trudno na Krecie wskazać miejsca najciekawsze. Turyści, którzy pragną uciec od zgiełku, powinni pojechać na zachód, do Chanii i mniejszych, trudniej dostępnych miejscowości na południowym i zachodnim wybrzeżu. W tej części wyspy wznoszą się Góry Białe (Lefká Óri), a u ich stóp ciągnie się słynny wąwóz Samariá. Okolice Sitíi na wschodnim wybrzeżu również są stosunkowo słabo spenetrowane przez turystów. Na południe od popularnej plaży Váď wabiącej tłumy słynnymi gajami palmowymi ciągną się odludne piaszczyste łachy.
Wielu turystów, zwiedziwszy Muzeum Archeologiczne i pałac w Knossós, czym prędzej opuszcza Iráklion (Heraklion). Inne ośrodki kultury minojskiej położone są wokół centrum wyspy: Fajstos i Agía Triáda na południu (z rzymską Gortyną dla kontrastu) oraz Mália na północnym wybrzeżu. O historii Krety przypomina także miejscowość Gourniá w pobliżu kurortu Ágios Nikólaos, malowniczo położony pałac w Zákros na wschodzie oraz pomniejsze zabytki rozrzucone na zachodzie. Dla wielu turystów nieoczekiwaną atrakcję stanowią weneckie warownie w Réthimnonie i Frangokástello. Warto zwiedzić także kościoły bizantyjskie, z których najsłynniejszy stoi w Kritsá, a także stare dzielnice Réthimnonu i Chaniá z licznymi pamiątkami po Wenecjanach i Turkach.

Grecy poświęcają mnóstwo czasu na kontakty towarzyskie, co najczęściej przybiera formę wspólnych posiłków. Atmosfera w restauracjach jest zwykle bardzo swobodna i nieformalna, a pretensjonalne postawy (i zbyt wygórowane ceny) spotyka się właściwie tylko w najbardziej snobistycznych dzielnicach Aten i w niektórych miejscowościach wypoczynkowych.

Pałac w Konssos został dość swobodnie zrekonstruowany przez Evansa. Mimo to, jego wizja pałacu jest równie dobra jak każda inna, ponieważ bez przeprowadzonej rekonstrukcji trudno byłoby sobie wyobrazić wielopiętrową budowlę, ceremonialne schody, ciężkie kolumny i mury pomalowane na wesołe kolory, które wyróżniają to miejsce spośród innych. Apartamenty Królewskie to bez wątpienia najpiękniejsze komnaty w Knossós. Okalają one centralny dziedziniec. Wybitnym dziełem sztuki architektonicznej są także Wielkie Schody. Ślady dawnego luksusu widać w Apartamentach Królowej, obok wspaniałego Holu Kolumnowego usytuowanego u podstawy schodów. Główny pokój zdobi kopia słynnych fresków z delfinami (oryginał można oglądać w Muzeum Archeologicznym w Heraklionie) z motywami kwiatowym i abstrakcyjnymi spiralami. Wielkie Schody wiodą na piętro do surowszych w wystroju pomieszczeń nad apartamentami królowej, uznawanych za Komnaty Króla. Klatka schodowa przechodzi w wielką salę przyjęć, zwaną Holem Straży Królewskiej. Jej ściany zdobi powtarzający się motyw tarcz. Sąsiednie pomieszczenie to Hol Podwójnych Toporów, prawdopodobnie osobista komnata władcy. Składa się z dwóch części, co pozwalało na zachowanie prywatności w jednej, a udzielanie audiencji w drugiej. Nazwa sali pochodzi od znaków podwójnej siekiery występujących na kamiennych ciosach.
Główne schody zbiegają na typowy dla minojskich pałaców dziedziniec centralny, który dzisiaj jest otwarty, ale w przeszłości prawdopodobnie otoczony był murami. W północno-zachodnim narożniku znajduje się wejście do Sali Tronowej, najlepiej oddającej atmosferę pałacu. W zadziwiająco małej komnacie pod ścianą stoi zniszczony kamienny tron z wydrążonym siedziskiem. Otaczają go kamienne ławy. Ściany zdobi zrekonstruowany fresk przedstawiający gryfy. Według wszelkiego prawdopodobieństwa, w okresie minojskim miejsce to było przeznaczone dla kapłanki (podobnej sali nie znaleziono w żadnym innym minojskim pałacu), a na salę tronową zostało przekształcone w krótkim okresie mykeńskim trwającym do zniszczenia pałacu w XIV w. p.n.e. Komnata jest obecnie odgrodzona drewnianą bramką. W korytarzu stoi drewniana kopia tronu, na której turyści robią sobie zdjęcia. Bezpośrednio za bramą wznosi się otwarta budowla przypominająca amfiteatr. Mogła ona być wykorzystywana w trakcie uroczystości i tańców rytualnych. W tym miejscu rozpoczyna się Droga Królewska, uznawana za najstarszą w Europie. Droga ta prawdopodobnie przecinała kiedyś całą wyspę, a dzisiaj kończy się ceglanym murem po około stu metrach. Wielkość pałacu łatwiej ogarnąć, patrząc na niego z dołu. Po południowej stronie stoi kilka rekonstrukcji małych domów z okresu kultury minojskiej.

Prace wykopaliskowe w pałacu w Fajstos rozpoczął Włoch, Federico Halberra, prawie w tym samym czasie, gdy Evans odkrywał Knossós. W Fajstos wykopaliska prowadzono jednak w całkiem odmienny sposób - nadzorowali je konserwatywni archeolodzy, więc rekonstrukcja ograniczona była do minimum. Odsłonięto gołe fundamenty i mury, które wystają jedynie kilkadziesiąt centymetrów nad powierzchnię ziemi. Choć więc pałac w Fajstos jest pięknie położony nad równiną Messará, nie sprawia takiego wrażenia jak budowle w Knossós i Málii. Dziś trudno wyobrazić sobie, jak w rzeczywistości wyglądało to miejsce, tym bardziej, że większość terenu została ogrodzona (z wyjątkiem olbrzymiego dziedzińca centralnego). Plan pałacu jest podobnie skomplikowany jak Knossós, lecz nie ma tu rekonstrukcji pobudzających wyobraźnię.

Wiele spośród najpiękniejszych dzieł sztuki prezentowanych w muzeum w Heraklionie pochodzi z Agíi Triády, dokąd można w ciągu niespełna godziny dotrzeć pieszo z Fajstos. Przeznaczenie tej budowli nie zostało do końca wyjaśnione. Wedle najpopularniejszej teorii, był to rodzaj królewskiej letniej willi, nie tak wielkiej jak pałace, ale bogato zdobionej. Agía Triáda stanowi atrakcyjny cel wycieczki, przy tym nie tak oblegany przez turystów jak Fajstos. Warto zwrócić uwagę na rząd sklepów usytuowany przed czymś, co niegdyś niewątpliwie było targowiskiem. Według najnowszych teorii, powstał on już po zniszczeniu willi, prawdopodobnie w okresie mykeńskim. Obok widać pozostałości brukowanej drogi, która biegła kiedyś w dół, do portu w Zatoce Messaryjskiej. Choć morze wydaje się być bardzo blisko, oddzielone od podnóża wzniesienia jedynie lotniskiem Timbáki (obecnie wykorzystywanym głównie do rozgrywania wyścigów samochodowych), trudno tam dojechać, gdyż odnalezienie drogi wśród polnych szlaków jest prawie niemożliwe. Nieopodal stoi XIV-wieczny kościół Ágios Geórgios (św. Jerzego) z pozostałościami antycznych fresków.